(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.141. అధ్యాయః 141
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రత్యసాధుభ్యః ప్రతిగ్రహస్య నింద్యత్వే ప్రమాణతయా సప్తర్షివృషాదర్భిసంవాదానువాదః॥ 1 ॥ వృషాదర్భిణా రాజ్ఞా కశ్యపాదిసప్తర్షిభి- స్వస్మాత్ప్రతిగ్రహనిరాకరణే తజ్జిఘాంసయా కృత్యోత్పాదనం॥ 2 ॥ తన్నామార్థపరిజ్ఞానేన తద్వధం చోదితయా కృత్యయా వనే తత్సమీపంప్రతి గమనం॥ 3 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

బ్రాహ్మణేభ్యః ప్రయచ్ఛంతి దానాని వివిధాని చ।
దాతృప్రతిగ్రహీత్రోర్వై కో విశేషః పితామహ॥ 13-141-1(86823)
భీష్మ ఉవాచ। 13-141-2x(7196)
సాధోర్యః ప్రతిగృహ్ణీయాత్తథైవాసాధుతో ద్విజః।
గుణవత్యల్పదోషః స్యాన్నిర్గుణే తు నిమజ్జతి॥ 13-141-2(86824)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
వృషాదర్భేశ్చ సంవాదం సప్తర్షీణాం చ భారత॥ 13-141-3(86825)
కశ్యపోఽత్రిర్వసిష్ఠశ్చ భరద్వాజోఽథ గౌతమః।
విశ్వామిత్రో జమదగ్నిః సాధ్వీ చైవాప్యరుంధతీ॥ 13-141-4(86826)
సర్వేషామథ తేషాం తు గండాభూత్పరిచారికా।
శూద్రః పశుసఖశ్చైవ భర్తా చాస్యా బభూవ హ॥ 13-141-5(86827)
తే చ సర్వే తపస్యంతః పురా చేరుర్మహీమిమాం।
సమాధినా ప్రతీక్షంతో బ్రహ్మలోకం సనాతనం॥ 13-141-6(86828)
అథాభవదనావృష్టిర్మహతీ కురునందన।
కృచ్ఛ్రప్రాణోఽభవద్యత్ర లోకోఽయం వై క్షుధాన్వితః॥ 13-141-7(86829)
కస్మింశ్చిచ్చ పురా యజ్ఞే యాజ్యేన శిబిసూనునా।
దక్షిణార్థేఽథ ఋత్విగ్భ్యో దత్తః పుత్రోఽనిలః కిల 13-141-8(86830)
అస్మిన్కాలేఽథ సోఽల్పాయుర్దిష్టాంతమగమత్ప్రభుః।
తే తం క్షుధాభిసంతప్తాః పరివార్యోపతస్థిరే॥ 13-141-9(86831)
యాజ్యాత్మజమథో దృష్ట్వా గతాసుమృషిసత్తమాః।
అపచంత తదా స్థాల్యాం క్షుధార్తాః కిల భారత 13-141-10(86832)
నాజీవ్యే మర్త్యలోకేఽస్మిన్నాత్మానం తే పరీప్సవః।
కృచ్ఛ్రామాపేదిరే వృత్తిమన్నహేతోస్తపస్వినః॥ 13-141-11(86833)
అటమానోఽథ తాన్మార్గే పచమానాన్మహీపతిః।
రాజా శైబ్యో వృషాదర్భిః క్లిశ్యమానాందదర్శ హ॥ 13-141-12(86834)
వృషాదర్భిరువాచ। 13-141-13x(7197)
ప్రతిగ్రహస్తారయతి పుష్టిర్వై ప్రతిగృహ్ణతాం।
మయి యద్విద్యతే విత్తం తద్వృణుధ్వం తపోధనాః॥ 13-141-13(86835)
`ప్రతిగ్రహో బ్రాహ్మణానాం సృష్టా వృత్తిరనిందితా।
తస్మాద్దదామి వో విత్తం తద్వృణుధ్వం తపోధనాః॥' 13-141-14(86836)
ప్రియో హి మే బ్రాహ్మణో యాచమానో
దద్యామహం వోఽశ్వతరీసహస్రం।
ధేనూనాం దద్యామయుతం సమగ్ర-
మేకైకశః సవృషాః సంప్రసూతాః॥ 13-141-15(86837)
అశ్వాంస్తథా శీఘ్రగాఞ్శ్వేతరూపాం-
న్మనోజవాన్ప్రదదాంయర్బుదాని।
కులంభరాననడుహః శతం శతా-
ంధుర్యాఞ్శ్వేతాన్సర్వశోఽహం దదామి।
ప్రష్ఠౌహీనాం పీవరాణాం చ తావ-
దగ్ర్యా గృష్టీర్ధేనవః సువ్రతాశ్చ॥ 13-141-16(86838)
వరాన్గ్రమాన్వ్రీహిరసం యవాంశ్చ
రత్నం చాన్యద్దుర్లభం కిం దదాని।
నాస్మిన్నభక్ష్యే భావమేవం కురుధ్వం
పుష్ట్యర్థం వః కిం ప్రయచ్ఛాంయహం వై॥ 13-141-17(86839)
ఋషయ ఊచుః। 13-141-18x(7198)
రాజన్ప్రతిగ్రహో రాజ్ఞం మధ్వాస్వాదో విషోపమః।
తజ్జానమానః కస్మాత్త్వం కురుషే నః ప్రలోభనం॥ 13-141-18(86840)
`దశసూనాసమశ్చక్రీ దశచక్రిసమో ధ్వజీ।
దశధ్వజిసమా వేశ్యా దశవేశ్యాసమో నృపః॥ 13-141-19(86841)
దశసూనాసహస్రాణి యో వాహయతి సౌనికః।
తేన తుల్యో భవేద్రాజా ఘోరస్తస్య ప్రతిగ్రహః॥' 13-141-20(86842)
క్షేత్రం హి దైవతమివ బ్రాహ్మణాన్సముపాశ్రితం।
అమలో హ్యేష తపసా ప్రీతః ప్రీణాతి దేవతాః॥ 13-141-21(86843)
అహ్నాయేహ తపో జాతు బ్రాహ్మణస్యోపజాయతే।
తద్దావ ఇవ నిర్దహ్యాత్ప్రాప్తో రాజప్రతిగ్రహః॥ 13-141-22(86844)
కుశలం సహ దానేన రాజన్నస్తు సదా తవ।
అర్థిభ్యో దీయతాం సర్వమిత్యుక్త్వా తేన్యతో యయుః॥ 13-141-23(86845)
అపక్వమేవ తన్మాంసమభూత్తేషాం మహాత్మనాం।
అథ హిత్వా యయు సర్వే వనమాహారకాంక్షిణః॥ 13-141-24(86846)
తతః ప్రచోదితా రాజ్ఞా వనం గత్వాఽస్య మంత్రిణః।
ప్రచీయోదుంబరాణి స్మ దాతుం తేషాం ప్రచక్రిరే॥ 13-141-25(86847)
`దృష్ట్వా ఫలాని మునయస్తే గ్రహీతుముపాద్రవన్॥' 13-141-26(86848)
ఉదుంబరాణ్యథాన్యాని హేమగర్భాణ్యుపాహరన్।
భృత్యాస్తేషాం తతస్తాని ప్రగ్రాహితుముపాద్రవన్॥ 13-141-27(86849)
గురూణీతి విదిత్వాఽథ న గ్రాహ్యాణ్యత్రిరబ్రవీత్।
నాస్మేహ మందవిజ్ఞానా నాస్మ మానుషబుద్ధయః॥ 13-141-28(86850)
హైమానీమాని జానీమః ప్రతిబుద్ధాః స్మ జాగృమ।
ఇహ హ్యేతదుపావృత్తం ప్రేత్య స్యాత్కటుకోదయం।
అప్రతిగ్రాహ్యమేవైతత్ప్రేత్యేహ చ సుఖేప్సునా॥ 13-141-29(86851)
వసిష్ఠ ఉవాచ। 13-141-30x(7199)
శతేన నిష్కగుణితం సహస్రేణ చ సంమితం।
తథా బహు ప్రతీచ్ఛన్వై పాపిష్ఠాం లభతే గతిం॥ 13-141-30(86852)
కశ్యప ఉవాచ। 13-141-31x(7200)
యత్పృథివ్యాం వ్రీహియవం హిరణ్యం పశవః స్త్రియః।
సర్వం తన్నాలమేకస్య తస్మాద్విద్వాఞ్శమం వ్రజేత్॥ 13-141-31(86853)
భరద్వాజ ఉవాచ। 13-141-32x(7201)
ఉత్పన్నస్య రురోః శృంగం వర్దమానస్య వర్ధతే।
ప్రార్థనా పురుషస్యేవ తస్య మాత్రా న విద్యతే॥ 13-141-32(86854)
గౌతమ ఉవాచ। 13-141-33x(7202)
న తల్లోకే ద్రవ్యమస్తి యల్లోభం ప్రతిపూరయేత్।
సముద్రకల్పః పురుషో న కదాచన పూర్యతే॥ 13-141-33(86855)
విశ్వామిత్ర ఉవాచ। 13-141-34x(7203)
కామం కామయమానస్య యదా కామః సమృధ్యతే।
అథైనమపరః కామ ఇష్టో విధ్యతి బాణవత్॥ 13-141-34(86856)
`అత్రిరువాచ। 13-141-35x(7204)
న జాతు కామః కామానాముపభోగేన శాంయతి।
హవిషా కృష్ణవర్త్మేవ భూయ ఏవాభివర్ధతే॥' 13-141-35(86857)
జమదగ్నిరువాచ। 13-141-36x(7205)
ప్రతిగ్రహే సంయమో వై తపో ధారయతే ధ్రువం।
తద్ధనం బ్రాహ్మణస్యేహ లుభ్యమానస్య విస్రవేత్॥ 13-141-36(86858)
అరుంధత్యువాచ। 13-141-37x(7206)
ధర్మార్థం సంచయో యో వా ద్రవ్యాణాం పక్షసంమతః।
తపఃసంచయ ఏవేహ విశిష్టో ద్రవ్యసంచయాత్॥ 13-141-37(86859)
చండోవాచ। 13-141-38x(7207)
ఉగ్రాదితో భయాద్యస్మాద్బిభ్యతీమే మమేశ్వరాః।
బలీయసో దుర్బలవద్బిభేంయహమతః పరం॥ 13-141-38(86860)
పశుసస్వ ఉవాచ। 13-141-39x(7208)
యద్వై ధర్మాత్పరం నాస్తి తాదృశం బ్రాహ్మణా విదుః।
వినయాత్సాధు విద్వాంసముపాసేయం యథాతథం॥ 13-141-39(86861)
ఋషయ ఊచుః। 13-141-40x(7209)
కుశలం సహ దానేన తస్మై యస్య ప్రజా ఇమాః।
ఫలాన్యుపధియుక్తాని య ఏవం నః ప్రయచ్ఛతి॥ 13-141-40(86862)
భీష్మ ఉవాచ। 13-141-41x(7210)
ఇత్యుక్త్వా హేమగర్భాణి హిత్వా తాని ఫలాని తే।
ఋషయో జగ్మురన్యత్ర సర్వ ఏవ దృఢవ్రతాః॥ 13-141-41(86863)
అథ తే మంత్రిణః సర్వే రాజానమిదమబ్రువన్।
ఉపధిం శంకమానాస్తే హిత్వా తాని ఫలాని వై।
తతోఽన్యత్రైవ గచ్ఛంతి విదితం తేఽస్తు పార్థివ॥ 13-141-42(86864)
ఇత్యుక్తః స తు భృత్యైస్తైర్వృషాదర్భిశ్చుకోప హ।
తేషాం వై ప్రతికర్తుం చ సర్వేషామగమద్గృహం॥ 13-141-43(86865)
స గత్వాఽఽహవనీయేఽగ్నౌ తీవ్రం నియమమాస్థితః।
జుహావ సంస్కృతైర్మంత్రైరేకైకామాహుతిం నృపః॥ 13-141-44(86866)
తస్మాదగ్నేః సముత్తస్థౌ కృత్యా లోకభయంకరీ।
తస్యా నామ వృషాదర్భిర్యాతుధానీత్యథాకరోత్॥ 13-141-45(86867)
సా కృత్యా కాలరాత్రీవ కృతాంజలిరుపస్థితా।
వృషాదర్భి నరపతిం కిం కరోమీతి చాబ్రవీత్॥ 13-141-46(86868)
వృషాదర్భిరువాచ। 13-141-47x(7211)
ఋషీణాం గచ్ఛ సప్తానామరుంధత్యాస్తథైవ చ।
దాసీభర్తుశ్చ దాస్యాశ్చ మనసా నామ ధారయ॥ 13-141-47(86869)
జ్ఞాత్వా నామాని చైవైషాం సర్వానేతాన్వినాశయ।
వినష్టేషు తథా స్వైరం గచ్ఛ యత్రేప్సితం తవ॥ 13-141-48(86870)
సా తథేతి ప్రతిశ్రుత్య యాతుధానీ స్వరూపిణీ।
జగామ తద్వనం యత్ర విచేరుస్తే మహర్షయః॥ ॥ 13-141-49(86871)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి ఏకచత్వారింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 141 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-141-3 వృషా దర్వేశ్చ సంవాదమితి థ.ధ.పాఠః॥ 7-141-5 గండాభూత్కర్మకారికేతి ఝ.పాఠః। గండా నామతః॥ 7-141-9 దిష్టాంతం మరణం॥ 7-141-11 ఆత్మానం శరీరం పరీప్సవః రక్షితుకామాః। నిరన్నే మర్త్యలోకేఽస్మిన్నితి ఝ.పాఠః॥ 7-141-13 పుష్టిః పుష్టిహేతుః। తచ్ఛృణుధ్వం తపోధనా ఇతి ట.థ.ధ.పాఠః॥ 7-141-30 ప్రతీచ్ఛన్ ప్రతిగృహ్ణన్॥ 7-141-32 తస్య లాభసుఖస్య మాత్రా ఇయత్తా॥ 7-141-36 తద్ధనం తపోధనం॥ 7-141-37 పక్షసంమతః పాక్షికత్వేన మతః॥ 7-141-39 యద్వై ధర్మే పరం నాస్తి బ్రాహ్మణాస్తద్ధనం విదురితి ఝ.పాఠః। యత్ యతో హేతోః। వైధర్మే విధర్మ ఏవ వైధర్మః తస్మిఁలోభాదిదోషే సతి పరం ఉత్కృష్టం పదం నాస్తి న లభ్యతేఽతస్తదలోభాఖ్యమేవ ధనం బ్రాహ్మణా విదుః॥ 7-141-40 ఉపధిశ్ఛలం। కశ్మలాధమదానాయ ప్రతియత్నః ప్రజాధమాః। ఫలాన్యుపధియుక్తాని యత్ర యః సంప్రచ్ఛతీతి థ.ధ.పాఠః॥ 7-141-47 నామ నాంనోర్థం॥ 7-141-48 జ్ఞాత్వా నామానురూపం తేషాం సామర్థ్యం పరీక్ష్య తాన్ వినాశయ। అన్యథా త్వామేవ తే వినాశయిష్యంతీతి భావః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.